Stanisław Sojka poza sceną. „Życie jest darem” – Anna Gębalska [RECENZJA]

Książka „Życie jest darem” opowiada o tym, kim był Stanisław Sojka (Soyka) – wybitny muzyk, kompozytor i wokalista, którego twórczość od ponad czterech dekad porusza kolejne pokolenia słuchaczy. Anna Gębalska przedstawia historię artysty od dzieciństwa na Śląsku, przez jazzowe początki i występy na największych scenach, po osobiste doświadczenia, które wpłynęły na jego życie i twórczość. Ważną częścią tej opowieści są wypowiedzi samego artysty, uzupełnione wspomnieniami jego rodziny, przyjaciół i współpracowników.

Stanisław Sojka był artystą, którego trudno zamknąć w jednej muzycznej formule. Jazzowe korzenie, piosenkowa wrażliwość, zamiłowanie do poezji i otwartość na kolejne poszukiwania tworzyły osobowość wymykającą się prostym klasyfikacjom. W książce „Życie jest darem. Opowieść o Stanisławie Sojce” Anna Gębalska próbuje spojrzeć na niego szerzej – nie tylko przez pryzmat dorobku, ale także doświadczeń, przekonań i relacji, które miały znaczenie dla jego drogi artystycznej.

Autorka prowadzi czytelnika od dzieciństwa spędzonego na Śląsku, przez jazzowe początki i występy na największych scenach, aż po osobiste wybory wpływające na życie i twórczość muzyka. Nie chodzi jednak wyłącznie o uporządkowanie kolejnych etapów kariery. Istotnym elementem tej opowieści staje się próba zrozumienia człowieka, który za sprawą charakterystycznego głosu i takich piosenek jak „Tolerancja” czy „Cud niepamięci” na trwałe zapisał się w pamięci słuchaczy.

Ważną rolę odgrywają tu wypowiedzi samego Sojki, a także wspomnienia jego bliskich, przyjaciół i współpracowników. Wśród osób przywołujących artystę znaleźli się przedstawiciele różnych pokoleń i środowisk polskiej kultury, m.in. Urszula Kasprzak, Justyna Steczkowska, Józef Skrzek, Włodzimierz Nahorny i Muniek Staszczyk. Dzięki temu portret nie opiera się na jednej perspektywie. Poszczególne głosy pozwalają przyjrzeć się Sojce zarówno jako muzykowi, jak i człowiekowi funkcjonującemu poza scenicznym wizerunkiem.

Ciekawym aspektem tej publikacji jest również miejsce, jakie zajmują w niej wiara i osobiste poszukiwania artysty. Nie sposób oddzielić ich od jego muzycznej drogi, podobnie jak nie da się sprowadzić jego twórczości do kilku najbardziej rozpoznawalnych przebojów. Sojka pozostawał otwarty na różne stylistyki, chętnie podejmował współpracę i nieustannie szukał nowych środków wyrazu. Ta różnorodność nie była jednak celem samym w sobie, lecz sposobem na rozwijanie własnego języka artystycznego.

„Życie jest darem” wpisuje się tym samym w nurt biografii, które próbują wyjść poza chronologiczny zapis wydarzeń. Zamiast skupiać się wyłącznie na kolejnych sukcesach, zwraca uwagę na ludzi, spotkania i wartości współtworzące historię artysty. Taka konstrukcja pozwala spojrzeć na jego dorobek z szerszej perspektywy, choć zarazem oznacza, że książka nie jest jedynie klasycznym, faktograficznym kompendium poświęconym karierze Sojki.

Tytuł nabiera w tym kontekście szczególnego znaczenia. „Życie jest darem” można odczytywać nie tylko jako przypomnienie słów czy przekonań artysty, ale również jako próbę uchwycenia jego stosunku do muzyki, ludzi i własnych doświadczeń. To opowieść o Stanisławie Sojce, którego twórczość pozostaje ważnym punktem odniesienia, ale którego osobowość nie kończy się na tytułach kilku piosenek. Właśnie w tym szerszym spojrzeniu tkwi najważniejszy potencjał książki Anny Gębalskiej. Świetnie się tego czyta, budząc nie tylko sentyment, ale podziw dla wielkiego artysty i człowieka.

Łukasz Dębowski

Stanisław Soyka i Tomasz Stańko we wspólnym utworze „Suita zaduszna, cz. 1”