Skomponowany i nagrany na żywo. Zofia Esden i Bogumił Grala z albumem „NONVERBAL”

15 października 2026 roku premierę miał „NONVERBAL”, wspólny album Zofii Esden i Bogumiła Grali. Materiał zarejestrowano w kościele ewangelickim w Wejsunach na Mazurach. Wszystkie kompozycje powstały na żywo, w chwili ich wykonywania, bez wcześniej przygotowanych melodii, harmonii czy struktur. Album jest dostępny w serwisach streamingowych.

Istotą eksperymentu było jednak coś więcej niż sama improwizacja. Artyści postanowili zastąpić język werbalny muzyką, czyniąc z niej podstawowe narzędzie rozwijania wspólnych skojarzeń i dzielenia się doświadczeniami. Zamiast przekazywać sobie gotowe instrukcje, odwoływali się do wspomnień, obrazów i wrażeń zmysłowych, a następnie rozwijali je w rozmowie prowadzonej dźwiękami.

W tym dialogu głos mógł przejmować frazę fortepianu, przekształcać ją i oddawać z powrotem. Muzyczna myśl zmieniała instrument, barwę i charakter, zachowując przy tym ciągłość wypowiedzi. Każdy kolejny dźwięk stanowił odpowiedź na poprzedni, a zarazem otwierał drogę do dalszego ciągu. Rezygnacja ze słów nie oznaczała zubożenia komunikacji. Przeciwnie, pozwoliła sięgnąć po język niewymagający tłumaczenia, oparty na pamięci zmysłowej, obrazach i doświadczeniach, które mogą być bliskie ludziom niezależnie od tego, jakim językiem się posługują.

Podczas nagrań powstawały nie tylko swobodne sekwencje dźwięków, lecz także utwory o własnym przebiegu i formie, wyłaniające się spontanicznie z muzycznej rozmowy. Jedne prowadziły w stronę humoru i zabawy, inne odsłaniały smutek, rozpacz lub monumentalne brzmienia. Artyści pozostawali całkowicie zanurzeni w chwili, skupieni na wzajemnym słuchaniu i rozwijaniu kolejnych pomysłów. Dopiero późniejszy odsłuch zarejestrowanych nagrań pozwolił im spojrzeć na całość z dystansu i dostrzec, jak poszczególne frazy, motywy oraz spontaniczne decyzje kompozycyjne układają się w spójną formę.

Kościół ewangelicki w Wejsunach nie był jedynie miejscem realizacji nagrań. Jego akustyka i naturalny pogłos współtworzyły muzykę, pozwalając dźwiękom wybrzmiewać, nakładać się na siebie i przenikać. „NONVERBAL” jest więc nie tyle zbiorem wcześniej zaplanowanych kompozycji, ile zapisem procesu ich powstawania – od pierwszego skojarzenia, przez wzajemne słuchanie, aż po ukształtowanie kompletnego utworu. To album o tym, co dwoje ludzi może sobie opowiedzieć, kiedy przestają używać słów.

„NONVERBAL” to album Zofii Esden i Bogumiła Grali, zarejestrowany w kościele ewangelickim w Wejsunach na Mazurach. Wszystkie kompozycje powstały spontanicznie, w czasie rzeczywistym, bez wcześniej przygotowanych melodii, harmonii czy struktur. Głos i instrumenty prowadzą pozawerbalny dialog, w którym wspomnienia, obrazy i doświadczenia zmysłowe stają się punktem wyjścia do tworzenia muzyki.

*****

Zofia Esden – wokalistka, kompozytorka i improwizatorka, poruszająca się w obszarze muzyki eksperymentalnej, free jazzu i współczesnej improwizacji. W swojej twórczości traktuje głos nie tylko jako narzędzie ekspresji, lecz także jako instrument o niemal nieograniczonych możliwościach brzmieniowych. Swobodnie łączy techniki wokalne z elektroniką, instrumentami akustycznymi i nagraniami terenowymi (field recording), budując wielowarstwowe kompozycje i rozbudowane pejzaże dźwiękowe.

Szczególne miejsce w jej praktyce artystycznej zajmuje looper, który wykorzystuje do tworzenia harmonii, polifonicznych struktur i wielogłosowych przestrzeni. Fascynuje ją możliwość konstruowania całych światów dźwiękowych z pojedynczych fraz, głosów i brzmień, które stopniowo nakładają się na siebie, przenikają i przekształcają. Jej działalność obejmuje zarówno projekty solowe, jak i współpracę z muzykami reprezentującymi różne nurty jazzu, muzyki eksperymentalnej i współczesnej improwizacji.

W dorobku fonograficznym Zofii Esden znajdują się autorskie albumy Accidental Sampling (2023), Całkiem inne (2023), Poza czasem (2024) oraz Conversations with Myself (2025). Wcześniej współtworzyła z Marcinem Dymiterem albumy VED i SON. Brała również udział w nagraniu Miliony Słońc z Gdyńską Orkiestrą Improwizowaną oraz koncertowego albumu TSE Open Session 5, zrealizowanego w ramach projektu Trójmiejska Scena Elektroakustyczna.

W jej pracy improwizacja jest nie tylko sposobem tworzenia muzyki, lecz także formą poznawania i przekształcania doświadczeń – przestrzenią, w której pamięć, emocje, skojarzenia i wrażenia zmysłowe mogą przyjmować postać dźwięku. Takie podejście znajduje odzwierciedlenie w albumie NONVERBAL, nagranym wspólnie z Bogumiłem Gralą. Kompozycje powstawały w czasie rzeczywistym, bez przygotowanych struktur muzycznych, w dialogu opartym na wzajemnym słuchaniu i przekładaniu pozawerbalnych doświadczeń na muzykę.

Bogumił Grala – muzyk samouk, pianista, organista i harmonijkarz mieszkający w Rucianem-Nidzie na Mazurach. Jego muzyczne doświadczenia obejmują różnorodne gatunki i formacje – od reggae, przez rock, po muzykę improwizowaną. Współpracował z zespołami Make Progress, Som Bo Byli, Gin & Tonic, Gabi at the River oraz z muzykami Maciejem Zawiszą i Mariuszem Stryczewskim. Występował również podczas festiwalu SpaceFest w gdańskim klubie B90 w ramach projektu kompozytorskiego.

Od kilku lat współtworzy z Zofią Esden duet oparty na dialogu głosu i fortepianu. Równolegle pozostaje związany z lokalną sceną muzyczną – latem można go usłyszeć także na promenadzie w Rucianem-Nidzie. „Myśl i obraz mają swój rytm. Muzyka pozwala mi łączyć je ze sobą i eksperymentować z tym, co z tego połączenia powstaje” – mówi o swoim podejściu do tworzenia.

Ta filozofia znajduje odzwierciedlenie w albumie „NONVERBAL”, w którym obrazy, wspomnienia i doświadczenia zmysłowe stają się punktem wyjścia do komponowania muzyki w czasie rzeczywistym.

fot. okładka albumu